داستان ما و سونوگرافی از دکتر مصطفی وفائی اقدم

به نقل از هفته نامه سپید   نوزدهم بهمن نود و چهار---در سال ١٩۵٣ زمانى که «اینگ ادلر» و «کارل هلموت هرتز» با یکدیگر گپ می‌زدند که چطور از امواج اولتراسوند جهت دیدن داخل بدن بهره ببرند، فکرش را هم نمی‌کردند که این فراصوت هاى دوست داشتنى روزى در ایران زمین تبدیل شوند به کشمکشى جنجالى.

چرا سونوگرافى جذاب است؟
متخصص رادیولوژى در مطب شیکش کنار دستگاه سونوگرافی پایش را روى پایش انداخته و به مادر باردار ذوق‌زده روى تخت و پدر مشعوف ایستاده کنار مادر، قلب و دست و پاى جنین را نشان می‌دهد و همه باهم خوشحال و خندان زل زده اند به حرکات جنین و آخر سر هم پدر پول ویزیت را با رغبت تمام پرداخت می‌کند و ممنون گویان بیرون می‌روند و رادیولوژیست به همین راحتى و با یک سونوگرافى ساده و نگاه کردن به سر و ته جنین چند سانتى مترى پول را می‌گذارد توى جیبش ...

این همه داستان نیست. براى بررسى همان جنین چند سانتى مترى متخصص رادیولوژى در طول چهار سال تحصیل بالغ بر دو هزار صفحه کتاب سونوگرافى مطالعه کرده، زیر نظر اساتید مجرب آموزش دیده، ده‌ها ناهنجارى و بیمارى را با علایم و نشانه‌هاى گوناگون آموخته تا بتواند پشت این دستگاه جادویى بنشیند و از سر تا ته جنین را وجب به وجب ارزیابى کند.

چه کسانى باید سونوگرافى کنند؟!
در خیلى از جاهاى دنیا برخی متخصصین غیر رادیولوژیست پس از گذراندن دوره هاى آموزشى کافى در مطب یا کلینیک خود براى به دست آوردن اطلاعات، سونوگرافى انجام می‌دهند. اما هیچ متخصص غیر رادیولوژیستى وجهى بابت انجام سونوگرافى از بیمار دریافت نمی‌کند. دریافت وجه توسط متخصصان غیر رادیولوژیست بابت سونوگرافى به مثابه آن است که بیمار که وارد مطب می‌شود ابتدا پول ویزیت را پرداخت کند سپس بابت استفاده از گوشى پزشکى جهت سمع ریه‌ها و ارزیابى فشارخون و ... هم مبالغى دیگر بپردازد.

در همه جاى دنیا این رادیولوژیست است که اجازه قانونى دارد تا بابت ارایه خدمات تصویربردارى از بیمار وجهى دریافت کند.در همه جاى دنیا فقط رادیولوژیست حق تفسیر سونوگرافى را دارد و تکنسین هاى معروف به سونوگرافر مانند تکنسین هاى رادیولوژى فقط سونوگرافى را انجام می‌دهند و تشخیص و تفسیر با متخصص رادیولوژى است.

رادیولوژیست ها چرا معترضند؟
«سونوگرافى ساده»، «آموزش دو ماهه سونوگرافى»، «انجام آسان سونوگرافى با دستگاه‌هایی در اندازه موبایل»، همگی نشان از دانش کم و اطلاعات ساده انگارانه گویندگان آن اصطلاحات دارد. در هیچ کجاى کتب مربوط به سونوگرافى اصطلاح «سونوگرافى ساده» به کار برده نشده است. سونوگرافى مدالیته بسیار پیچیده با قوانین فیزیکی بغرنج، مملو از آرتیفکت‌هاى گمراه کننده و سرشار از نشانه‌هاى گیج کننده است. صرف چرخاندن پروب روى شکم شاید از کنار گود آسان نماید اما تشخیص اتفاقات زیر آن پروب و درون شکم بیمار دشوارتر از آنى است که به نظر می‌آید. هیچ متخصصى توان آن را ندارد که با آموزش هاى چند ماهه دانش کافى را براى نشستن در پشت دستگاه سونوگرافى کسب کند.

دریافت وجه بابت سونوگرافى توسط غیر رادیولوژیست‌ها زمینه آن را فراهم خواهد کرد تا بیمارن مجبور شوند بابت انجام سونوگرافى هایى که نیاز نبود و اصطلاحا اندیکاسیونى نداشت پول پرداخت کنند و متخصصان براى کسب درآمد احتمالى بیشتر، علاوه بر مبلغ ویزیت مبادرت به انجام سونوگرافى‌هاى پى در پى کنند. در سونوگرافى‌هاى مخصوص زنان یا به عبارت درست‌تر سونوگرافى واژینال جهت حفظ مرزهاى اعتقادى و شخصى بیمار، اولویت انجام آن با متخصص رادیولوژى خانم است که به حد کافى نیروى متخصص زن در این زمینه وجود دارد و اگر کمبودى احساس می‌شود راه حل آن تربیت رادیولوژیست هاى خانم است نه واگذارى آن به سایر متخصصین. در موارد اورژانس که رادیولوژیست آقا باید سونوگرافى واژینال را انجام دهد تمامى موارد مربوط به حریم خصوصى بیمار مراعات می‌شود و تمامى مراحل آماده سازى بیمار توسط پرستار یا تکنسین خانم انجام، بدن بیمار کاملا پوشیده و پروب توسط پرستار یا تکنسین خانم جاگذارى می‌شود.

حرف آخر: امید است هرکدام از پزشکان و متخصصان با فعالیت در حیطه تخصصى خودشان و با بکارگیرى مهارت هاى علمى خود همت کنند تا مرهمى باشند بر دردهاى مردمان دردمند این سرزمین.

مصطفى وفایى اقدم
متخصص رادیولوژى